مقدمه
جهانیشدن مبادلات، افزايش رفتوآمد افراد، كثرت ارسال كالاها و حجم تبادل اطلاعات، جوامع قرن 21 را مجبور كرده است تا بيشتر و بيشتر به استانداردهاي بينالمللي در حوزه تجارت و بازرگاني تكيه نمايند. مالكان كسبوكارها نیز دريافتهاند كه بدون وجود استانداردها، با راهكارهاي مختلفي در سراسر جهان روبرو خواهيم بود كه به علت نبود زبان مشترك، ناكارآمد هستند و سبب از دست رفتن فوايد و فرصتهاي بسيار زيادي ميشوند. به همين دليل، وجود استانداردهاي فراگير جهاني در تجارت و بازرگاني ضروري به نظر ميرسد.
این مسأله در حوزه حملونقل و لجستیک خصوصاً در سطح فرامرزی و بینالمللی، نمود بیشتری دارد و گمرکات کشورها در سراسر دنیا، همهروزه با مسائل متعددی در حوزه فرایندهای کاری خود مواجه هستند که نتایج ناخوشایندی مانند کاهش سرعت و دقت فرایندها و همچنین افزایش هزینهها را برای ایشان در پی دارد.
در این مستند، به معرفی راهکارهای استاندارد سازمان جهانی GS1 برای این موضوع پرداختهایم. لذا محتوای این مستند میتواند توسط کلیه فعالان در حوزههای حملونقل و لجستیک، گمرکات، ارگانهای نظارتی و سایر افراد و سازمانهایی که به هر نحو و به هراندازه، با موضوع عبور و مرور کالاها یا مرسولهها و محمولهها از مرزها درگیر هستند، استفاده گردد.
نگاهی به سازمان جهانی GS1
سازمان GS1، یکنهاد بينالمللي غیرانتفاعی برای توسعه، جاریسازی و استقرار استانداردهای شناسایی، ضبط خودکار و به اشتراکگذاری اطلاعات و تبادل دادههاست که مديريت فراگيرترين و کاربردیترین سيستم استانداردهاي زنجيره تأمين در دنيا را بر عهده دارد. GS1 مخفف عبارت Global Standards One به معنای استانداردهای جهانی است که میخواهد در سطح دنیا، اولین (شماره 1) باشد!
بيش از 1 ميليون شركت فعال در 25 حوزه صنعتی در 150 كشور جهان، عضو و کاربر GS1 هستند و از استانداردها و راهکارهای آن برای انجام فرایندهای کاری و تجاری خود بهره میبرند.
باركدها بهعنوان یکی از شناختهشدهترین راهکارهای GS1، در روز بيش از 5 ميليارد مرتبه در سراسر جهان اسكن ميشوند. استانداردهاي GS1 بهعنوان «زبان جهاني كسبوكار» شناختهشده و در سراسر دنيا فراگير شدهاند.
سازمان GS1 از طريق مراکز عضو و نمايندهاش در سراسر جهان، با شركاي تجاري، صنايع توليدي، دولتها و شركتهاي صاحب فناوري در ارتباط است تا نيازهاي آنها و مشكلات موجود در كسبوكارشان را بشناسد و از طريق طراحي و پيادهسازي استانداردهاي جهاني، براي آن نيازها پاسخي مناسب ارائه داده و كارايي، اطمينان و شفافيت را در بخشهاي مختلف کسبوکار آنها تضمين نماید. باور و اعتقاد GS1 این است که استانداردها نقشی اساسی در متحول ساختن نحوه كار و زندگي ما دارند.
چشمانداز GS1 ايجاد جهاني است كه در آن، كالاها و اطلاعات مربوط به آنها به نحو كارا و ايمن جابجا شوند تا فوايد بيشتري به كسبوكارها و زندگي مردم برسد.
مأموريت GS1 اين است كه اين موضوع را بيطرفانه راهبري كند؛ بهگونهاي كه ذينفعان بتوانند به توسعه و استقرار استانداردهاي جهاني پرداخته و از مزاياي آن بهرهمند شوند.
مرکز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران (GS1 Iran)
مركز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران در سال 1374 باهدف کمک به تسهیل فرایندهای کسبوکار در کشور خصوصاً کمک به مدرنسازی حوزه فروشگاهی، توسط مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني تأسيس شد؛ نمايندگي سازمان جهاني GS1 را كسب كرد و به نام EAN ایران و بعدها بهعنوان GS1 Iran شناخته میشود. این مرکز بهعنوان نماينده سازمان GS1 جهاني، مسئوليت راهبری، ترويج و استقرار استانداردهاي GS1 در كشور را بر عهده دارد.
یکی از فعاليتهای اصلي مركز GS1 Iran، صدور باركد براي كالاهايي است كه توسط شركتهاي ايراني توليد و به بازار عرضه ميشوند. اين باركدها در فروشگاههاي زنجيرهاي داخل و خارج كشور استفاده و با كمك آنها عمليات فروش مكانيزه در پايانههاي فروشگاهي موسوم به POS امكانپذير میگردد.
سیستم استانداردهای GS1
استانداردهاي GS1 براي شناسايي، ضبط خودکار و به اشتراکگذاری اطلاعات، شركتها را قادر ميسازند كه بهسادگي و با زبان مشترك درباره محصولات، مكانها و ساير موجوديتهاي زنجيره تأمين باهم ارتباط برقرار كنند و امور کسبوکار خود را پيش ببرند. استفاده از استانداردها و راهحلهاي GS1 موجب تسهيل در تجارت، كاهش هزينهها در سازمان، افزايش شفافيت در زنجيره و بهبود فرايندها در كسبوكار ميشود.
استانداردها و راهحلهاي GS1 تاكنون در بيش از 25 صنعت مختلف به كار گرفتهشده و كارايي و كارآمدي خود را اثبات كردهاند. استانداردها و راهکارهای GS1 در چهار حوزه یا بخش صنعتی زیر دستهبندیشدهاند:
راهکارهای GS1 برای حوزه حملونقل و لجستیک
حملونقل و لجستیک یکی از حوزههای صنعتی کار GS1 محسوب میشود بهنحویکه GS1 برای مدیریت تحویل مرسولههای پستی، مدیریت ترابری محمولههای کالا، مدیریت انبارها، مدیریت اموال ثابت و برگشتنی، مدیریت رویههای مرزی و گمرکی، ردیابی و رهگیری و … استانداردها و راهکارهای کاربردی مشخصی را تدوین و پس از ترویج و اطلاعرسانی در سطح بینالمللی، عملیاتی کرده است. مهمترین شناسههای GS1 که در امور حملونقل و لجستیک قابلاستفاده هستند، عبارتاند از:
شناسه جهانی قلم کالای تجاری ([2]GTIN) برای شناسایی یکتای اقلام تجاری، مصرفی و خردهفروشی
شماره جهانی مکان ([3]GLN) برای شناسایی یکتای طرفین تجاری و مکانهای آنان در سراسر جهان
شناسه جهانی داراییهای ثابت (GIAI[4]) برای شناسایی اموال ثابت شرکتها مانند تجهیزات IT و اداری و خودروها
شناسه جهانی اموال برگشتنی (GRAI[5]) برای شناسایی پالتها، صندوقچهها، کانتینرها و سایر اموال برگشتنی
کد سریالی بسته ارسالی (SSCC[6]) برای شناسایی یکتای واحدهای لجستیکی (کانتینر – قرقره کابل و …)
شماره جهانی شناسایی مرسوله (GSIN[7]) برای شناسایی چند واحد لجستیکی به مقصد یک مشتری
شماره جهانی شناسایی محموله (GINC[8]) برای شناسایی تمام بار یک وسیله حملونقل
شناسه جهانی نوع سند (GDTI[9]) برای شناسایی یکتای فاکتورها، بارنامه و اسناد حملونقل، گواهی بازرسی و غیره
سازمان GS1 و تعاملات بینالمللی
سازمان جهانی GS1 برای افزایش کارآمدی و کارایی استانداردها و راهکارهای خود در زمینههای فوق، با شرکتها و سازمانهای ذینفع بسیاری در تعامل است و در این تعاملات نیز بسیار موفق عمل کرده است. بهعنوانمثال، سازمان تجارت جهانی (WTO)، سازمان گمرکات جهانی (WCO)، سازمان جهانی استانداردسازی (ISO)، سازمان ملل متحد (UN)، کمیته استانداردسازی اروپا (CEN) وغیره جزو شرکای کاری اصلی GS1 به شمار میروند. همین امر منجر به مقبولیت جهانی استانداردهای GS1 و پذیرش و استفاده توسط میلیونها کاربر در سرتاسر جهان شده است. سازمان GS1 موفق شده است در حوزه حملونقل و لجستیک، دو موضوع بسیار مهم را به ثمر برساند:
* سازمان گمرکات جهانی، شناسه SSCC که یکی از مهمترین شناسههای GS1 در حوزه ردیابی و رهگیری محمولهها و مرسولهها است را بهعنوان شناسه یکتای مرسوله یا UCR[10] پذیرفته است و گمرکات تمام دنیا میتوانند از این شناسه استفاده نمایند.
* کمیته استانداردسازی اروپا، شناسه SSCC را بهعنوان شناسه ردگیری و ردیابی مرسولههای پستی در سرتاسر اروپا پذیرفته است و ادارات پست کلیه کشورهای اروپایی میتوانند آن را در سیستمهای خود جاری کنند.
باوجود این دو توافقنامه مهم که زیرساخت قانونی موضوع به شمار میروند، درواقع امکان ردیابی هر نوع محموله و مرسولهای در محدوده درون سازمانها و شرکتها، درون کشورها و همچنین در حوزه فرامرزی فراهم میشود و زنجیره گردش کلی محصولات در دنیا بهراحتی قابلردیابی و رهگیری خواهد بود. ردیابی و رهگیری در دیدگاه GS1 به دو بخش تقسیم میشود:
ردیابی درونی (فرایندهای داخلی بنگاه)
ردیابی بیرونی (تعاملات بنگاه با طرفهای تجاری)
هنگامیکه در هر دو بخش قابلیت ردیابی ایجاد گردد، ردیابی کامل در زنجیرهتامین محقق شده است (شکل زیر)
مزایای استفاده از استانداردهای GS1 در حوزه مدیریت فرایندهای مرزی و لجستیکی
با استفاده از استانداردها و راهکارهای GS1 میتوان کلیه فرایندهای جریان اطلاعاتی در حوزههای مختلف حملونقل و لجستیک، گمرکات، ردیابی و رهگیری و غیره را بهراحتی، با دقت بالا و با سرعت بسیار مناسب، مطابق استانداردهای جهانی و با کمترین میزان خطا و بهترین کارایی و کیفیت انجام داد. در این صورت هم شرکتهای فعال در واردات و صادرات منتفع میشوند و هم امور قانونی توسط گمرک، سایر نهادهای قانونی (OGA) و کنترلکننده و غیره با سرعت و سهولت به انجام خواهد رسید. برخی مزایای این کار عبارت است از:
- روالها و استانداردهای تجارت فرامرزی و امور گمرکی کشور، با رویههای بینالمللی تطابق یافته و سرعت بیشتری پیدا میکند.
- فرایندهای مشترک بین شرکای تجاری، هماهنگ میشود و یکپارچگی بهتری در حوزه درون کشور و حتی حوزههای فراملی و فرامرزی شکل میگیرد. شیوههای بررسي كيفيت و اصالت كالاهاي تجاري، اصلاح میشود و میتوان فرایند مبارزه با کالای غیرمجاز را در سطح بینالمللی و از طریق شركت اصلی تولیدکننده و در مبدأ سروسامان داد.
- هزینههای اتلاف زمان، خطاهای انسانی، بروکراسی اداری و غیره بسیار کاهش مییابد.
- امكان انجام استعلامهای الكترونيكي فراهم و پنجره واحد در امور و فرایندهای مرزی مربوط به کالا با سهولت بیشتری استقرار و تحقق خواهد یافت.
- منجر به دسترسی بهتر به اطلاعات و دادههای مربوطه شده و بهتبع آن امکان الکترونیکی شدن و تسریع در محاسبه و پرداخت مالیات و عوارض گمرکی، ترخیص و سایر فرایندهای مرزی فراهم میشود.
- سیستمهای پنجره واحد تجاری و پورتالهای اطلاعات تجاری با هماهنگی بالاتری عمل خواهند کرد.
- امکان نظارت سازمانهای نظارتی به شکل مناسبتری فراهم میشود تا با سهولت و دقت بیشتری از تولیدکنندگان، واردکنندگان و صادرکنندگان و مصرفکنندگان (در خصوص کنترل کالاهای با ریسک بالا) حمایت شود.
با کمک اطلاعات مربوط به هر کالای تجاری (با شماره GTIN مشخص) و شناسایی کالاهایی که ریسک بالا دارند و محدود نمودن بازرسیها به این کالاها، حجم بازرسی لازم در مورد کالاها کاهش مییابد. در تعیین کد تعرفه (HS)، از طریق ارائه شماره GTIN و کد HS آن میتوان سرعت تعیین کد HS را برای هر نوع کالای تجاری افزایش داد و از سوابق قبلی تعیین کد HS برای یک GTIN خاص اطلاع یافت.
راهکارهای پیشنهادی برای سازمانهای ذیربط
مرکز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران (GS1 Iran) آمادگی خود را جهت هرگونه همکاری ازجمله حضور در کمیتههای تخصصی و ارائه مشاوره و آموزش در زمینههای مختلف مرتبط با راهکارها و استانداردهای GS1 به متقاضیان و سازمانهای ذیربط اعلام میدارد و بهمنظور حمایت از اقتصاد مقاومتی و تولیدات داخل، تسهیل واردات و صادرات، شفافیت اقتصادی، حمایت از فعالان اقتصادی، تأمین امنیت و سلامت مصرفکننده، ردیابی و رهگیری و نظایر آنها توان کارشناسی و تجربه تخصصی خود را در اختیار متقاضیان قرار خواهد داد.
استانداردها و راهکارهای GS1، کلید تسهیل فرایندهای مرزی در تجارت بینالمللی برای نهادهای دولتی و شرکتهایی است که امور تجارت بینالمللی (واردات و صادرات) را انجام میدهند. این استانداردها، توسط شرکتهای تولیدی، واردکننده و صادرکننده، شرکتهای بزرگ حملونقلی و غیره میتواند استفاده شود.
مرکز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران بهعنوان نماینده انحصاری GS1 در ایران و ارائهدهنده و توسعهدهنده راهکارها و استانداردهای GS1 در کشور، خدمات لازم را به متقاضیان ارائه مینماید. در ادامه استانداردهای GS1 و نحوه بهکارگیری آنها در تجارت بینالمللی معرفی میشوند.
استانداردهای GS1 در نگاهی کلی
معماری سیستم GS1 بر اساس سه مفهوم است که باهم مرتبط هستند:
Identify: استانداردهایی برای شناسایی موجودیتها به شکل اطلاعات الکترونیکی که میتواند ذخیرهشده و بین طرفهای تجاری مبادله شود.
Capture: استانداردهایی برای ضبط دادهها که بر روی اقلام فیزیکی درجشده است (پل بین جهان فیزیکی با جهان اطلاعات الکترونیکی).
Share: استانداردهایی برای اشتراکگذاری اطلاعات بین طرفهای تجاری و داخل یک واحد که مبنایی برای تراکنشهای کاری الکترونیکی فراهم میسازد و شفافیت ایجاد میکند؛ دانستن دقیق اینکه چیزها در هر مقطع زمانی کجا هستند یا کجا بودهاند و چرا.
شکل زیر سه دسته استانداردهای فوق را در یک زنجیرهتامین نمایش میدهد:
استانداردهای GS1 در حملونقل و لجستیک
استانداردهای GS1 برای تمام موجودیتهایی که در حملونقل کالاها و لجستیک حضور دارند، شماره شناسایی تخصیص میدهند. این کار سبب وصل شدن اطلاعات کالاها، بستههای بزرگ کالا، مرسولهها و محمولهها به هم میشود. این موضوع در شکل زیر نشان دادهشده است:
